Microtracer RF là gì, phòng thí nghiệm phân tích mẫu thế nào, cách làm một lần thử CV đúng và cách đọc từng dòng của báo cáo độ đồng đều (Homogeneity Report).
Bản biên soạn từ tài liệu công bố, đang chờ chuyên gia Hà An duyệtMicrotracer RF là gì
Microtracer RF là chất đánh dấu của hãng Micro-Tracers (Mỹ), dùng để đo độ đồng đều của máy trộn và đánh dấu premix trong thức ăn. Bản màu xanh thường dùng ở Việt Nam là RF-Blue.
Thành phần là bột sắt thủy phân rất mịn (99 % lọt sàng 40 mesh, tức lỗ khoảng 0,42 mm), nhuộm phẩm màu thực phẩm tan trong nước, kèm một ít natri cacbonat. Hạt quá nhỏ nên không đếm từng hạt như loại Microtracer F; khi hiện màu, chúng tạo thành một vòng màu trên giấy lọc.
- Dùng cho thức ăn bột và premix có độ ẩm tối đa 14 %.
- Mỗi nam châm trên dây chuyền giữ lại khoảng 1 % chất đánh dấu, nên lấy mẫu càng gần máy trộn càng phản ánh đúng máy trộn.
- Không định lượng được trên cám viên; thử máy trộn phải lấy mẫu cám bột.
Phòng thí nghiệm phân tích thế nào
Phép phân tích định lượng gồm hai bước: tách hết bột sắt khỏi mẫu bằng nam châm, rồi đo lượng phẩm màu bám trên bột sắt đó.
- Cân 500 g đến 1 kg mẫu, đổ qua máy tách nam châm quay (Rotary Detector) hai lần: gần như toàn bộ bột sắt được giữ lại trên giấy lọc.
- Hòa tan phẩm màu trên bột sắt vào nước cất, khuấy ít nhất 15 phút, pha loãng theo tỉ lệ cố định.
- Đo độ hấp thụ ánh sáng bằng máy quang phổ ở bước sóng của phẩm màu (màu xanh Brilliant Blue: 630 nm), so với dung dịch chuẩn đã biết nồng độ, tính ra g chất đánh dấu trên tấn thức ăn.
- Một phòng thí nghiệm làm được khoảng 8 đến 12 mẫu bột mỗi giờ.
- Thu hồi khi lấy mẫu trực tiếp từ máy trộn trung bình khoảng 100 %; lấy ở cám bột lúc xuất hàng khoảng 90 % (một phần bị nam châm trên đường đi giữ lại).
Vì sao sai số của phép đo rất nhỏ
Với liều 250 g/t, mẫu 500 g chứa 125 mg bột sắt, tức hàng chục nghìn hạt. Sai số do số hạt ngẫu nhiên trong mẫu chỉ khoảng 1 %, nhỏ hơn nhiều so với ngưỡng CV 5 %.
Vì vậy CV trong báo cáo phản ánh độ không đều thật của mẻ liệu tại chỗ lấy mẫu (máy trộn, cửa xả, đường vận chuyển), không phải sai số của phép đo.
Lưu ý: bột sắt nặng khoảng 6 lần hạt bột cám và nhỏ hơn hạt bột. Máy quay quá nhanh (văng ly tâm) hoặc liệu rơi, chảy xa trước chỗ lấy mẫu có thể làm hạt sắt tách lớp. Kết quả thử bằng RF vì thế là phép thử khắt khe, khó hơn với vi lượng thật có khối lượng riêng gần với bột.
Cách làm một lần thử
Mục tiêu là để kết quả chỉ phụ thuộc vào máy trộn. Ghi lại đủ điều kiện thử để lần sau so sánh được.
- Lượng chất đánh dấu = liều × khối lượng mẻ. Ví dụ liều 250 g/t: mẻ 4 t cần 1.000 g, mẻ 2 t cần 500 g. Cân chính xác.
- Nạp nguyên liệu như sản xuất bình thường, đổ chất đánh dấu vào một điểm cố định và ghi lại chỗ đổ (đầu thùng, giữa thùng hay rải dọc thùng). Không đổ vào góc, sát vách đầu hay chỗ cánh không quét tới.
- Trộn đúng thời gian cài đặt đang dùng trong sản xuất; ghi vòng quay trục và dòng điện động cơ khi chạy đầy mẻ.
- Lấy 10 mẫu ngay dưới cửa xả máy trộn, cách đều nhau từ đầu đến cuối lúc xả (hoặc dọc chiều dài thùng). Đánh số theo đúng thứ tự lấy: thứ tự giúp phân biệt trộn thiếu (kết quả thay đổi dần) với vón cục (một mẫu vọt riêng lẻ).
- Mỗi mẫu ít nhất 500 g, cho vào túi kín, ghi số thứ tự, tên mẻ, ngày giờ.
- Vệ sinh máy trộn trước lần thử: chất đánh dấu sót từ lần thử trước làm thu hồi vượt 110 %.
Đọc báo cáo độ đồng đều (Homogeneity Report)
Báo cáo của phòng thí nghiệm thường viết bằng tiếng Anh, một trang. Ý nghĩa từng dòng như sau.
| Dòng trên báo cáo | Tiếng Việt | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Report Number | Số báo cáo | Dùng để tra lại với phòng thí nghiệm |
| Sample name | Tên mẫu | Tên sản phẩm hoặc mẻ được thử |
| Receiving Date | Ngày nhận mẫu | Ngày phòng thí nghiệm nhận mẫu |
| Sample description | Mô tả mẫu | Số mẫu và cách đóng gói (vd 10 mẫu trong túi kín) |
| Micro-tracer | Chất đánh dấu | Loại Microtracer dùng khi thử (vd RF-Blue) |
| Lot Number | Số lô | Lô sản xuất của chất đánh dấu; mỗi lô có đường chuẩn riêng |
| Mass of tracer | Khối lượng chất đánh dấu | Lượng đã cho vào máy trộn |
| Mass in the mixer | Khối lượng mẻ | Khối lượng liệu trong máy trộn |
| Target value for recovery | Liều mục tiêu | Khối lượng chất đánh dấu chia khối lượng mẻ, g/t (= mg/kg) |
| Homogeneity (batch n) | Kết quả các mẫu | Hàm lượng đo được của từng mẫu, g/t, theo số thứ tự mẫu |
| Mean | Trung bình | Trung bình các mẫu, g/t |
| CV | Hệ số biến thiên | Độ lệch chuẩn chia trung bình, %: càng nhỏ càng đều |
| Recovery | Độ thu hồi | Trung bình chia liều mục tiêu, %: cho biết chất đánh dấu có bị mất hay dư |
| Tracer distribution | Biểu đồ phân bố | Hàm lượng từng mẫu theo số thứ tự mẫu |
Ngưỡng đánh giá ghi trên báo cáo
Báo cáo ghi kèm khuyến nghị: luôn so sánh kết quả với lần thử trước của chính máy đó. Kết quả chỉ đúng cho các mẫu đã được thử.
| Chỉ số | Mức | Đánh giá |
|---|---|---|
| Độ thu hồi | 80 % – 110 % | Tốt |
| Độ thu hồi | Dưới 80 % | Không tốt: chất đánh dấu bị giữ lại hoặc cân thiếu |
| CV | Dưới 5 % | Máy trộn đồng đều tốt |
| CV | 5 % – 10 % | Chấp nhận được nhưng có thể cải thiện |
| CV | Trên 10 % | Máy trộn đồng đều không tốt |
Khi CV chưa đạt: tìm nguyên nhân từ 10 mẫu
Đừng chỉ nhìn con số CV. Thứ tự và hình dạng của 10 kết quả cho biết nguyên nhân nằm ở đâu.
- Một hai mẫu vọt hẳn lên, các mẫu khác đều: chất đánh dấu vón cục hoặc rơi thành mảng (đổ thành đống chỗ cánh không quét, bám nóc rồi rơi lúc xả, lấy mẫu sát chỗ đổ). Không phải do trộn thiếu thời gian.
- Kết quả tăng hoặc giảm dần theo thứ tự mẫu: còn vệt chưa trộn dọc chiều dài thùng, hoặc tách lớp khi xả và vận chuyển. Kiểm tra thời gian trộn, chiều đẩy cánh, độ rơi sau máy.
- Dao động ngẫu nhiên đều quanh trung bình nhưng CV vẫn cao: kiểm tra vòng quay thực tế bằng tốc kế, góc cánh lắp, khe cánh – thân, mức nạp so với dung tích.
- Thu hồi dưới 80 %: chất đánh dấu bị giữ ở lớp đệm khe cánh – thân, bám thành, sót trong phễu nạp, hoặc cân thiếu. Trên 110 %: sót từ mẻ trước hoặc mẫu lấy gần chỗ đổ.
Tự phân tích kết quả thử của nhà máy Quý khách
Công cụ Chọn cân phối liệu và máy trộn trên web Hà An có mục nhập kết quả thử CV: nhập 10 giá trị theo thứ tự lấy mẫu, công cụ kiểm tra điểm ngoại lai, xu hướng, độ thu hồi và so với mô hình tính của máy để chỉ ra nguyên nhân.
Tài liệu tham khảo
- Micro-Tracers, Inc. A-6 Quality Assurance With Microtracers RF (cập nhật 22/07/2013). microtracers.com.
- Micro-Tracers, Inc. Danh mục sản phẩm Microtracers. microtracers.com/products.
- Mẫu báo cáo độ đồng đều (Homogeneity Report) của phòng thí nghiệm phân tích Microtracer tại Việt Nam.
Bài viết tóm tắt và diễn giải các tài liệu trên, không đăng lại nguyên văn.