Kiểm soát độc tố nấm mốc từ khâu nhập nguyên liệu

Vì sao phải chặn từ cổng nhập?

Aflatoxin và các độc tố nấm mốc khác bền nhiệt; quá trình điều hòa hơi và ép viên không phá hủy được chúng. Một lô ngô nhiễm độc tố, nếu đã vào silo và trộn vào nhiều mẻ, sẽ làm hỏng cả một lượng lớn thành phẩm.

Hướng dẫn thực hành tốt của FAO/IFIF xếp độc tố nấm mốc vào nhóm mối nguy chính cần kiểm soát bằng chương trình nhà cung cấp, lấy mẫu và kiểm nghiệm.

Lấy mẫu đúng mới có kết quả đúng

Độc tố phân bố không đều trong lô hàng: vài hạt nhiễm nặng có thể quyết định cả lô. Vì vậy mẫu phải lấy nhiều điểm, theo phương pháp chuẩn (TCVN 4325:2007, tương đương ISO 6497), trộn đều rồi chia mẫu.

• Lấy mẫu nhiều điểm trên xe hoặc theo dòng chảy khi đổ hố nhập.
• Ghi mã lô, biển số xe, nhà cung cấp lên mẫu.
• Lưu một phần mẫu đến khi thành phẩm hết hạn sử dụng để đối chứng.

Kiểm nghiệm: test nhanh và phòng thí nghiệm

Test nhanh tại cổng giúp ra quyết định nhập trong vài phút. Định kỳ, hoặc khi test nhanh nghi ngờ, gửi mẫu kiểm nghiệm bằng phương pháp chuẩn như TCVN 9126:2011 (aflatoxin B1, sắc ký lỏng hiệu năng cao).

Ngưỡng chấp nhận theo quy chuẩn kỹ thuật cho từng loại thức ăn; ví dụ QCVN 93:2025/BNNMT giới hạn aflatoxin B1 trong thức ăn thủy sản hỗn hợp là 10 µg/kg. Nhà máy nên đặt ngưỡng nhập nguyên liệu chặt hơn ngưỡng thành phẩm.

Bảo quản: ẩm và nhiệt độ quyết định

Nấm mốc phát triển khi hạt ẩm và ấm. Theo Purdue Extension, ngô sạch, đã làm mát, ở độ ẩm khoảng 14 % giữ được khoảng một năm; bảo quản lâu hơn nên hạ xuống khoảng 13 %. Thông gió silo giữ nhiệt độ hạt gần nhiệt độ ngoài trời và ngăn đọng ẩm.

• Không trộn lô ẩm với lô khô trong cùng silo.
• Xuất trước lô có rủi ro cao (ẩm, hạt vỡ nhiều).
• Theo dõi nhiệt độ trong silo; điểm nóng là dấu hiệu nấm mốc đang phát triển.
• Vệ sinh định kỳ đáy silo, gầu tải, buồng làm nguội, nơi cám tồn đọng dễ mốc.

Truy xuất khi có sự cố

Khi một lô bị phát hiện nhiễm, nhà máy cần biết ngay lô đó đã vào silo nào, những mẻ nào và bao thành phẩm nào. Phần mềm SCADA ghi mẻ cân theo lô nguyên liệu và ERP quản lý lô thành phẩm giúp khoanh vùng trong vài phút thay vì vài ngày.

Tài liệu tham khảo

1. FAO & IFIF (2020). Good practices for the feed sector. FAO Animal Production and Health Manual No. 24.
2. TCVN 4325:2007 (ISO 6497:2002). Thức ăn chăn nuôi: lấy mẫu.
3. TCVN 9126:2011 (ISO 17375:2006). Thức ăn chăn nuôi: xác định aflatoxin B1, HPLC.
4. QCVN 93:2025/BNNMT. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thức ăn thủy sản.
5. Purdue University Extension, AE-90: thông gió và làm mát hạt bảo quản.
6. University of Minnesota Extension: Managing stored grain aeration.

Bài viết tóm tắt và diễn giải các tài liệu trên, không đăng lại nguyên văn.